Żywienie w chorobach nowotworowych

06.08.2014
dieta

Odpowiednie żywienie nie tylko może nas uchronić przed chorobą nowotworową, ale odgrywa również olbrzymią rolę we wspomaganiu jej leczenia. Choroba nowotworowa to nie tylko występowanie guza, który może się rozprzestrzeniać. Jest to zaburzenie funkcjonowania całego organizmu.

Jadłospis powinien składać się z takich produktów, jakie chory lubi (pod warunkiem, że nie wywołują one negatywnych skutków, jak np. warzywa strączkowe i kapustne, które mogą wywoływać biegunki u pacjentów z nowotworami układu pokarmowego).

Właściwe żywienie ma na celu pokrycie zapotrzebowania na kalorie i składniki odżywcze (które w większości wypadków jest mocno zwiększone). Szczególnie ważne jest to w przypadku radio i chemioterapii, kiedy jest zwiększone prawdopodobieństwo infekcji.

 

Jadłospis powinien być oparty na:

  • warzywach i owocach, bo te zawierają najwięcej antyoksydantów (o tym jakie warzywa mają ich najwięcej dowiecie się tu). Jednak forma ich spożycia powinna być uzależniona od jednostki chorobowej (np. w raku żołądka musi to być forma puree albo zupy czy koktajlu)
  • dobrej jakości produktach pełnoziarnistych, aby dostarczyć odpowiednią ilość błonnika (min. 35 gramów na dobę). Niech to będą kasze (ale nie kasza kuskus, która tak naprawdę jest zrobiona z mąki), prawdziwe chleby pełnoziarniste bez pszenicy – najnowsze badania pokazują, że to pszenica, przez to, że jest zbożem najbardziej zmodyfikowanym, jest czynnikiem wpływającym negatywnie na funkcjonowanie organizmu (a nie gluten, jak się powszechnie sądzi). Jeśli rezygnujemy z pszenicy poprawia się większość parametrów badań krwi. Dodatkowo otręby, siemię lniane i warzywa strączkowe
  • większej ilości białka sojowego
  • rybach, ze względu na obecność kwasów omega 3 (EPA/DHA) – jedno z najważniejszych zaleceń!
  • chudych mięsach, drobiu, zmniejszonej ilości czerwonego mięsa
  • rezygnacji z prostych węglowodanów (słodyczy, chipsów, fast foodów, białej mąki, ryżu, białego makaronu czy chleba) oraz tłuszczów nasyconych (w tym trans)
  • dobrej jakości olejach roślinnych– olej lniany, oliwa z oliwek oraz orzechach

W przypadku raka piersi, po zakończeniu radio czy chemioterapii konieczna jest redukcja masy ciała, jeśli kobieta jest otyła, ponieważ otyłość zwiększa możliwość nawrotów.

Warto wspomnieć też najnowsze doniesienia na temat… marchewki. Wiadomo, że witamina A jest dobrym antyoksydantem, jednak nie należy jej suplementować, gdyż zbyt duża dawka jest toksyczna dla organizmu. Uważajmy zatem na suplementy wit D + A. Bezpiecznym rozwiązaniem jest pochodna witaminy A – beta karoten, obecny w marchewkach. Jest to prowitamina witaminy A, przekształca się w nią w organizmie wg. zapotrzebowania. Ostatnie badania pokazują, że beta-karoten nawet nie przekształcony w witaminę A chroni przed niekorzystnym wpływem wolnych rodników, które są bardzo groźne dla osób z chorobami nowotworowymi, gdyż mogą wiązać się z substancjami znajdującymi się w komórkach i uszkadzać błony komórkowe oraz źle działać na podział komórek. Redukuje również ujemne skutki radioterapii i chemioterapii. Zaobserwowano także, że może on spowodować powrót komórek dysplastycznych (nieprawidłowych) do normalnej funkcji. Wzmacnia także system immunologiczny, chroni wyściółkę przewodu pokarmowego i dróg oddechowych przed infekcjami. Marchew bogatą w beta karoten uważa się za tzw. super foods. Powinniśmy wkomponowywać marchew jak najczęściej do jadłospisu. Pod postacią surową jako przekąska, do sosów, w zupach, sokach, koktajlach, sałatkach, surówkach itp. Dodatkowo marchew zawiera poliacetyleny, które zostały wpisane przez National Cancer Institude w Stanach Zjednoczonych na listę związków o udokumentowanym działaniu antynowotworowym.

Te zalecenia są podobne jak w profilaktyce antynowotworowej. Jednakże jeśli pacjent ma zaawansowaną chorobę nowotworową potrzebne są dodatkowe zalecenia, gdyż bardzo często nie jest on w stanie odżywiać się jak osoba zdrowa. Od 40 do aż 80% pacjentów z nowotworami złośliwymi dotyka problem niedożywienia. Zmniejsza to czynność układu odpornościowego, zwiększa możliwość posocznicy pooperacyjnej i wydłuża okres hospitalizacji. Wczesne rozpoznanie i likwidowanie niedożywienia zmniejsza ryzyko zachorowalności i śmiertelności.

W chorobie nowotworowej zapotrzebowanie na białka/węglowodany/tłuszcze/kalorie wzrastają, więc mimo mniejszego łaknienia należy tak skonstruować posiłki aby miały jak największą wartość odżywczą i wchłaniały się możliwie w największym stopniu.

Brak łaknienia występuje często. Ale równie często występuje:

  • biegunka,
  • owrzodzenie, suchość jamy ustnej,
  • zaburzenie percepcji smaku i zapachu,
  • zaparcia,
  • przedwczesne uczucie sytości,
  • syndrom dumpingu (pokarm nie zatrzymuje się w żołądku, trafia bezpośrednio do jelita cienkiego, przez co występuje złe wchłanianie białek i węglowodanów),
  • nudności/wymioty.

U osób chorych na nowotwory, przyjmujących leki czy będących po chemio/radioterapii wprowadzenie specjalistycznej, zindywidualizowanej diety zdecydowanie zwiększa szanse przeżycia. Ostatnie badania wykazały, że stały, profesjonalny nadzór dietetyczny daje znacznie lepsze rokowania i lepszą jakość życia chorych niż zwyczajowe żywienie.

 

Co możemy zrobić?

  • Spożywać środki pobudzające apetyt, np. octan magestrolu.
  • Suplementować probiotyki do zasiedlenia wyjałowionego układu pokarmowego po chemio/radioterapii. Możemy również spożywać kiszone produkty (kapusta, ogórki, które również zawierają probiotyki)
  • Nudności/wymioty – przyjmujemy środki przeciwwymiotne, należy też:
  • unikać picia napojów podczas posiłku (odczekać 15 minut),
  • unikać potraw tłustych, pikantnych i z mocnym zapachem,
  • pić powoli i rozłożyć płyny na cały dzień,
  • krótki spacer może zwiększyć tempo opróżniania żołądka,
  • napoje z dodatkiem imbiru mogą przynieść ulgę.

Jeśli wystąpią:

Zaburzenia smaku i zapachu, należy:

  • wybierać produkty atrakcyjne wizualnie i smakowo,
  • jeść produkty o temperaturze pokojowej, nie za gorące, nie za zimne,
  • unikać jedzenia z metalowych naczyń (pacjenci mają spotęgowany posmak metaliczny),
  • dla zmniejszenia niektórych suplementów płynnych można dodać proszku kawy bezkofeinowej.

 

Suchość w ustach, należy:

  • wszelkie dania podawać z lekkimi sosami,
  • miksować potrawy i podawać w formie musu,
  • warzywa podawać gotowane w formie puree,
  • ciepłe napoje pobudzają wydzielanie śliny,
  • żuć gumę bez cukru.

 

Biegunka, należy:

  • spożywać produkty o niskiej zawartości błonnika,
  • unikać tłustych, ostrych potraw, kofeiny, gazowanych napojów, produktów mlecznych,
  • warzywa spożywać w formie gotowanej (może być na parze dla zachowania większej ilości składników odżywczych),
  • jeść częściej, ale mniej,
  • popijać herbaty ziołowe (pokrzywa, rumianek),
  • posiłki powinny być bogate w potas, który jest wypłukiwany z organizmu (pomidory, banany, ryby).

 

Zaparcia, należy:

  • pić więcej wody mineralnej, niegazowanej,
  • spożywać produktów bogatych w błonnik – otręby, kasze, produkty pełnoziarniste, warzywa strączkowe, suszone śliwki, siemię lniane.

Mimo, że często pacjenci z nowotworami czują zmęczenie, to zaleca się aktywność fizyczną, ponieważ zwiększa ona ilość beztłuszczowej masy mięśniowej.

 

Należy pamiętać, aby pod wpływem rodziny czy znajomych nie wprowadzać żadnych radykalnych diet, przechodzenia na wegetarianizm, czy stosowania wielu „cudownych” suplementów czy preparatów ziołowych. Najważniejsze jest zachowanie umiaru i zastosowanie się do zaleceń lekarza i dietetyka. Każdy nowotwór jest inny i tak samo inne powinno być zastosowane żywienie, poprzedzone wywiadem żywieniowym oraz analizą historii choroby. Prawdą jest, że nie ma diety uniwersalnej, ale w większości wypadków można zastosować się do powyższych wypisanych przeze mnie zaleceń, biorąc pod uwagę to z jakim typem nowotworu się zmagamy i w jakim stanie fizycznym się znajdujemy.

 

Ewa Trusewicz

Dietetyk dyplomowany, Dietcoach

www.dietaifitness.pl