Zapobieganie chorobom nowotworowym

17.07.2014
dieta

W Polsce choroby nowotworowe są drugą po chorobach układu krążenia przyczyną zgonów. Rak piersi to najczęściej występujący nowotwór wśród kobiet. Jest to ok 22% wszystkich zachorowań na raka u kobiet. Większość osób myśli, że głównymi przyczynami rozwoju nowotworów jest palenie papierosów oraz skłonności genetyczne. Tymczasem największy wpływ ma żywienie – jest przyczyną aż 35% nowotworów (palenie jest powodem 20-30% zachorowalności, a czynniki genetyczne maksymalnie 20%).

Właściwe żywienie może zmniejszyć zapadalność na nowotwory poprzez zmiany w ekspresji genów (proces, w którym informacja genetyczna zawarta w genie zostaje odczytana i przekazana do realizacji). Może nie dojść do mutacji w DNA, kiedy to zdrowa komórka organizmu staje się komórką rakową. Mimo że występowanie u kobiety mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 świadczy o podwyższonym ryzyku zachorowania na raka sutka czy jajnika, to jednak może nie dojść do ekspresji tych genów. Wynik dodatni nie jest wyrokiem, nie każda osoba, która jest nosicielem mutacji zachoruje na raka. Stosując odpowiednią profilaktykę żywieniową możemy obniżyć ryzyko z 80% do 10%! Żywienie może pomóc w tym, aby dany gen nie był odczytany!

Niestety dzisiejsze wybory żywieniowe większości ludzi pozostawiają wiele do życzenia. Spożywamy za dużo tłuszczów nasyconych, soli, cukrów prostych, hormonów i antybiotyków (z hodowli zwierzęcych), a za mało tłuszczu nienasyconego, błonnika, warzyw i owoców, antyoksydantów i probiotyków. Taka dieta predestynuje do zmian nowotworowych.

Każdy nowotwór powstaje w paru fazach. Pierwszą jest inicjacja. Na tym etapie pojawia się pojedyncza mutacja DNA. W naszych organizmach takie pojedyncze mutacje pojawiają się codziennie, ale są rozpoznawane i naprawiane poprzez nasze enzymy. Gdy uszkodzenie DNA jest zbyt poważne, żeby mogło być naprawione, komórka popełnia „samobójstwo”. Jeśli jednak mutacja nie zostanie naprawiona ani systemy kontrolujące naprawę DNA nie spowodują śmierci komórki, może ona żyć dalej. To, czy komórka przejdzie dalsze przemiany, napotka „promotora” jest uzależnione od czynników środowiskowych (np. substancje chemiczne, promieniowanie UV, duża ilość wolnych rodników oraz przede wszystkim żywienie).

Jak możemy sobie pomóc żywieniowo w profilaktyce antynowotworowej?

Przede wszystkim powinniśmy przeciwdziałać nadwadze i otyłości. Predestynują one dodatnio szczególnie do wystąpienia raka piersi, pęcherzyka żółciowego i jelita grubego. Należy dążyć do utrzymania masy ciała w przedziale BMI 18 – 25.

Żywność mająca działanie antyrakowe oddziałuje na wszystkie stadia procesu kancerogenezy. Ważne aby łączyć te produkty ze sobą i nie jeść ciągle tego samego. Działają wtedy o wiele skuteczniej niż każdy z nich osobno. Np. jeden produkt może zmniejszać uszkodzenie DNA o 40%, a jeśli połączymy kilka produktów to już o 90%.
Jedząc właściwe pokarmy hamujemy rozwój nowotworów na różnych etapach:

– wspieramy układ odpornościowy do obrony przeciw substancjom kancerogennym,

– likwidujemy wolne rodniki (właściwości antyoksydacyjne) które są konieczne do przemian nowotworowych (bez nich nowotwór nie powstanie!),

– blokujemy tworzenie się nowych naczyń krwionośnych, które zaopatrują nowotwór w substancje odżywcze,

– zapobiegamy stanom zapalnym sprzyjającym przemianom nowotworowym,

– hamujemy mnożenie się komórek nowotworowych,

– zmuszamy komórki nowotworowe do „samobójstwa”,

– niektóre produkty mają działanie antybiotykowe, likwidują bakterie i wirusy.

Co jeść?

Przede wszystkim jak największą ilość antyoksydantów, które wymiatają wolne rodniki (główny czynnik starzenia się) z organizmu oraz zmniejszają ilość mutacji genetycznej łącząc się z DNA zamiast wolnych rodników. Upraszczając, można powiedzieć, że wolne rodniki to bardzo przebiegłe cząsteczki, które mają wysoką aktywność i bardzo łatwo łączą się ze wszystkimi cząsteczkami (z DNA, białkami, tłuszczami czy węglowodanami), co prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu komórek a w konsekwencji do ich śmierci. Aby temu zapobiec potrzebujemy równie mocno aktywnych cząsteczek, które zablokują wolne rodniki. Są to przede wszystkim witamina E, A, C, B6, beta karoten, niacyna, glutation, flawonoidy, selen, cynk, miedź, mangan.

Produkty polecane w profilaktyce antynowotworowej:

  1. Warzywa, owoce i rośliny, które ograniczają wzrost i namnażanie się komórek nowotworowych, stymulują śmierć zmienionych komórek, przyspieszają detoksykację substancji rakotwórczych oraz wspomagają naprawę DNA. Wysokie spożycie zmniejsza ryzyko wielu nowotworów nawet o 20%. Codziennie przynajmniej 5 porcji warzyw i owoców – ze szczególnym naciskiem na warzywa (owoce mają sporo cukrów).
  • Pomidory i jego przetwory – likopen. Świetnie „zmiata” wolne rodniki, ma bardzo dużą aktywność antynowotworową. Jednak należy pamiętać, że likopen znacznie lepiej wchłania się z przetworów pomidorowych niż ze świeżych pomidorów. Dodatkowo 100g pomidorów ma ok 20mg likopenu a 100g przecieru może mieć nawet 150mg. Ważne! Do wchłaniania likopenu potrzebny jest tłuszcz – dlatego łączmy te produkty z olejami albo orzechami.
  • Warzywa kapustne – kapusta, brokuły, brukselki, rzepa, kalafior (Indolo-3-karbinol, glukozynolany). Spożywanie 4 porcji warzyw kapustnych zmniejsza ryzyko powstawania nowotworów. Składnik ten zmniejsza aktywność estrogenną i hamuje wzrost komórek rakowych piersi.
  • Zielone warzywa liściaste – szpinak, sałata, brokuły, szparagi, kalafior, brukselka (kwas foliowy) – stabilizują DNA.
  • Marchew (beta karoten, dodatkowo składniki przeciwzapalne oraz przeciwzakrzepowe) – tak jak przy likopenie, do wchłonięcia potrzebny jest tłuszcz.
  • Cebula, jarmuż (flawonoid – kwarcetyna), dodatkowo ma działanie przeciwalergiczne i przeciwzapalne.
  • Czosnek – najlepiej nie poddany obróbce cieplnej.
  • Produkty kiszone – kiszona kapusta, ogórki (probiotyki).
  • Soja i jej przetwory np. tofu – nadaj kontrowersyjny produkt, jako że są to fitoestrogeny. Najnowsze badania pokazują jednak, że izoflawony sojowe wykazują działanie ochronne przeciw nowotworom piersi poprzez blokowanie działania naturalnych estrogenów oraz działanie przeciwzapalne, przeciwrodnikowe oraz uszczelniające naczynia krwionośne.
  • Wszelkie kiełki – pełne w mikro i makroelementy.
  • Pomarańcze, mandarynki, cytryna (limonen).
  • Grejpfrut (flawonoid- naringenina). Jednakże należy pamiętać aby nie spożywać ich razem z lekami, gdyż grejpfrut zmienia metabolizm niektórych leków, zaburza ich działanie.
  • Owoce jagodowe (flawonoidy, sterole) – antyoksydacyjne.
  • Kurkuma (kurkumina).
  • Chilli, ostra papryka, pieprz cayenne (kapsaicyna).
  • Poza tym goździk, rozmaryn, koper, kminek, mięta, oregano.
  1. Zielona herbata (EGCG) – silny antyoksydant.
  2. Oleje – przede wszystkim olej lniany, rzepakowy nierafinowany, oliwa z oliwek – zawierają witaminę E, D3, Omega 3, polifenole.
  3. Selen, cynk – zboża, mięso, jaja, nabiał, ryby i skorupiaki, wątroba, kiełki. Są one niesamowicie ważny w diecie przeciwnowotworowej. Jeden z najsilniej działających antyoksydantów.
  4. Ryby – kwasy omega 3 – starajmy się jeść ryby mniejsze, krócej żyjące i nie mięsożerne. W takich jest mniejsze nagromadzenie metali ciężkich.
  5. Pełnoziarniste produkty zbożowe, kasze – błonnik działa ochronnie przy ryzyku raka jelita grubego i piersi (ale również chroni przed cukrzycą typu 2, która również jest jednym z czynników ryzyka rozwoju nowotworów). Przyspiesza perystaltykę jelit, a tym samym skraca czas kontaktu substancji rakotwórczych w jelitach, ponadto absorbuje żółć i inne substancje, które mogą działać rakotwórczo w jelitach.
  6. Orzechy – nie solone i nie prażone.
  7. Dozwolone niewielkie ilości czerwonego wina, które zawiera antyoksydanty oraz substancje wykazujące właściwości przeciwnowotworowe – resweratrol. Nadużywanie alkoholu może zwiększać ryzyko raka jamy ustnej, przełyku, jelita grubego i piersi, dlatego nie powinno się przekraczać dozwolonej dziennej dawki alkoholu: jednej porcji dla kobiet i dwóch dla mężczyzn.

Dodatkowo:

– Suplementacja witaminą D (1000 – 2000 mg) przynajmniej od października do kwietnia (kiedy w naszej strefie klimatycznej jest mało słońca). Witamina D3 jest odpowiedzialna za regulację przynajmniej 1000 genów. Jej niedobór zwiększa zachorowalność na wszystkiego rodzaju nowotwory.

– Należy dbać o jakość żywności przez unikanie spożywania spleśniałych i przypalonych produktów (podczas przyrządzania potraw lepiej stosować niskie temperatury obróbki cieplnej).
– Należy ograniczyć cukry proste: słodycze, napoje, ciastka, wyroby z białej mąki, żywność wysoko przetworzoną, fast foody. Źródłem wolnych rodników są też chipsy, frytki, krakersy, pizza, sosy sałatkowe (zawarte w nich tłuszcze szybko się utleniają).
– Zaleca się ograniczyć spożycie tłuszczu <30% i mięsa czerwonego, zamiast tego chude mięsa, nabiał, ryby, jajka, oleje roślinne, orzechy i nasiona.

– W zimę można jeść warzywa i owoce mrożone czy suszone (zawsze dodając do nich zdrowe tłuszcze dla lepszego wchłaniania witamin). Nawet rośliny uprawiane z nawozami sztucznymi są lepsze niż nie spożywanie warzyw w ogóle.

– Należy dokładnie myć owoce i warzywa.
– Należy pić ok. 2l płynów dziennie, najlepiej niegazowanej wody mineralnej, zielonej herbaty, herbat ziołowych

– Z metod przygotowywania posiłków najlepiej wybierać gotowanie, gotowanie na parze lub pieczenie.

– Bardzo niebezpieczne są produkty z grilla lub mocno smażone – przypieczone, zwęglone części. Wydzielają się wówczas wielopierścieniowe węglowodory (WWA – występujące także w spalinach samochodowych).

– Bardzo rakotwórcze jest też aluminium, więc szczególnie unikajmy naczyń, sztućców, garnków aluminiowych.

Jeśli chodzi o nabiał, który jest ważnym źródłem wapnia w diecie, badania na jego temat są sprzeczne. Jedne wskazują pozytywny wpływ antynowotworowy, inne (większość) negatywny. Sprawę należy rozpatrywać indywidualnie.

Trzeba też pamiętać, żeby z niczym nie przesadzać. Ważna jest równowaga i umiarkowanie. Nawet zbyt intensywne i częste ćwiczenia powodują produkowanie bardzo dużej ilości wolnych rodników (dlatego często profesjonalni sportowcy szybko się starzeją). Starajmy się jeść zdrowo i codziennie wprowadzić do swojego menu przynajmniej 10 produktów z powyższej listy antynowotworowej.

Trudne? Nic bardziej mylnego! Nasze menu może wyglądać np. tak:

Ewa Trusewicz

Dietetyk dyplomowany, Dietcoach

www.dietaifitness.pl