Leczenie uzupełniające u chorych na raka piersi – problemy związane z terapią

23.12.2014

Rozpoznanie raka piersi oparte jest na ocenie objawów klinicznych (np. guz piesi), dodatkowych badaniach obrazowych (mammografia, usg piersi, niekiedy rezonans magnetyczny) oraz badaniu histopatologicznym. Wraz z postawieniem diagnozy chora jest informowana o planie leczenia, który musi zaakceptować.

Podstawową metodą leczenia raka piersi jest radykalne leczenie chirurgiczne obejmujące operację w obrębie piersi i regionalnego spływu chłonnego. U większości chorych leczenie nie kończy się tylko na zabiegu operacyjnym. Można uznać, że w raku piersi u większości chorych usunięcie guza (operacja oszczędzająca lub mastektomia) to dopiero początek terapii. Dzieje się tak ze względu na wielorakość podtypów raka piersi, związaną nie tylko z jego budową histopatologiczną, ale także z obecnością na komórkach nowotworowych specyficznych elementów (tak zwanych receptorów). Do każdego takiego podtypu nowotworu piersi dobierana jest swoista terapia uzupełniająca, która ma za zadanie utrwalić radykalność leczenia. W chwili obecnej standardowo oznaczane są trzy receptory: estrogenowy (ER), progesteronowy (PgR) oraz receptor HER2. W przypadku obecności któregoś z nich możliwe jest zastosowanie terapii celowanej (tzn. nakierowanej na określony receptor). Dlatego każda chora na raka piersi może wymagać innego leczenia uzupełniającego.

Zalecenia postępowania u chorych na raka piersi, ze względu na nowe informacje o biologii tego nowotworu i nowych, coraz bardziej skutecznych leków, podobnie jak w innych chorobach, ulegają zmianie. Dla przykładu ostatnio zaznacza się tendencja stosowania przedłużonej hormonoterapii. Jeszcze kilka lat temu takie leczenie trwało 5 lat, a obecnie w wybranej grupie zaleca się terapię 10-letnią.

Można uznać, że leczenie uzupełniające polega na eliminacji tego, co jest niewidzialne – komórek nowotworowych, których nie widać i nie można skutecznie ocenić ich obecności za pomocą dostępnych metod diagnostycznych. Jest kilka czynników prognostycznych, czyli takich, które mówią o większym lub mniejszym ryzyku nawrotu choroby (np. wielkość guza, obecność przerzutów w węzłach chłonnych, stan receptorów ER, PgR, HER2). Czynniki te, jak i stan ogólny chorej oraz choroby współistniejące, bierze się pod uwagę podejmując decyzję o wyborze terapii. Terapia ustalana jest podczas wielodyscyplinarnego posiedzenia:. onkologów, radioterapeutów, chirurgów. To powoduje, że u każdej chorej decyzje podejmowane są indywidualnie – zlecane są różne schematy chemioterapii i terapii celowanej. Dużą szansą na nowoczesne leczenie jest udział chorych w badaniach klinicznych, w których pacjentki poddawane są standardowej terapii, do której dołączane są nowe leki. U chorych zakwalifikowanych do leczenia uzupełniającego najwięcej niepokojów związanych jest z chemioterapią, którą stosuje się u około połowy chorych. Pacjentki najczęściej obawiają się: utraty włosów, nudności, wymiotów, osłabienia, a młodsze chore również zaburzeń płodności. Niestety często wiedza tych chorych opiera się na relacjach znajomych, informacji uzyskanych w internecie, a nie w oparciu o wiedzę przekazaną przez onkologa zlecającego taką terapię. Na stosowanie określonej terapii uzupełniającej (chemioterapii lub/i terapii celowanej) zespół lekarski decyduje się, jeśli korzyść z takiego postępowania znacznie przewyższa ryzyko powikłań.

Sama chemioterapia polega na dożylnym wlewie leków cytotoksycznych. Przed kwalifikacją do podania kolejnego kursu, których zazwyczaj jest 6-8, oceniana jest toksyczność stosowanej terapii (m.in. sprawdzane są wyniki badań krwi). W przypadku najbardziej agresywnych schematów chemioterapii stosuje się leki, które mają zabezpieczyć chorą przez wystąpieniem gorączki neutropenicznej – stanu, w którym zmniejsza się odporność organizmu i zwiększa ryzyko zakażeń. Dostępne, skuteczne leki powinny być stosowane w celu zmniejszenia nasilenia nudności i wymiotów. Schematy chemioterapii, które powszechnie stosuje się w uzupełniającej terapii chorych na raka piersi, prowadzą do utraty włosów. Niemniej wraz z upływem czasu od zakończenia chemioterapii włosy odrastają.

Bardzo ważne znaczenie ma postawa samej chorej: jej motywacja i wiara w skuteczność terapii, która ma jeden cel – czyli zapobieganie nawrotowi nowotworu, a tym samym wydłużenie życia. Wsparciem podczas terapii jest lekarz, psycholog, ale głównie rodzina i przyjaciele. Niezwykle ważną rolę pełnią ruchy pacjentów (np. Amazonki). Podczas leczenia chora powinna prowadzić dotychczasowy tryb życia, bez drastycznych zmian w sposobie odżywiania, pracy czy też odpoczynku. Nie powinna rezygnować z aktywności fizycznej, lecz ją dostosowywać do aktualnego samopoczucia. Właśnie te dotychczasowe rytuały życia codziennego mają ogromne znaczenie i motywują do przejścia trudów leczenia onkologicznego. Nie należy zapomnieć, że każda pacjentka leczona z powodu raka piersi może chorować na inne choroby. Dlatego oprócz terapii przeciwnowotworowej pacjentki nie powinny zapominać o właściwym leczeniu innych chorób.

 

Autorzy:

Lek. Katarzyna Pogoda, Prof. dr hab. med. Zbigniew Nowecki

Klinika Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Warszawa